ميرزا محمد هادي علوى شيرازى
پيش درآمد 45
سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )
به آن عاليجاه شد . نواب و الا هنوز غبن اين را داريم كه مقارن ورود آن عاليجاه به اوجان و تبريز موكب ما حركت نموده نه براى ما توقفى روداد كه آن عاليجاه را چنان كه دل مىخواست و در نظر داشتيم ملاقات نمائيم ، نه توقف آن عاليجاه طولى داشت كه لا اقل چند روزى اگر در سفر هم مىبود ، آن عاليجاه را ملتزم حضور نمائيم ، نه در دوبار ملاقات نيز مجالى شد كه هزار يك محبت باطن و التفات ضمير را نسبت به آن عاليجاه ظاهر نمائيم ، نه در غيبت و حضور نيز التفاتى به ظهور رسيد كه موجب هزار يك اين گونه رضامندى و خشنودى آن عاليجاه از حضرت ما باشد ، هرچه آن عاليجاه گفته همه از اين است كه به مقتضاى كياست ذاتى و خلوص نيت ، خود التفات باطنى ما را استنباط نموده و بواسطه حقشناسى جبلى در هر جا اظهار نموده است و چون التفات ما التفات باطنى و ارادت آن عاليجاه نيز ارادت قلبى است همان سه چهار ساعت ملاقاتى كه اتفاق افتاده با قرنها برابر است و هر گز آن عاليجاه از نظر ما و التفات ما از نظر آن عاليجاه دور نخواهد شد . هزار قبضه شمشير موعودى را هم كه از قرار ذريعه مرسله روانه كرده ، موجب مزيد اعتقادات ما به آن عاليجاه شد ، خانه آن عاليجاه آبادان ، نميدانيم بجاى اين گونه حسن ارادتى كه از آن عاليجاه جلوهء ظهور نموده و مينمايد بچه نوع عاطفتى آن عاليجاه را مخصوص داريم كه تلافى به عمل آمده باشد . بالجمله همينقدر مرقوم ميداريم كه اگر آن عاليجاه يكساله راه از حضور ما دور است ، اما روزى نيست كه از نظر ما مهجور باشد . همواره التفات ما درباره آن عاليجاه كامل است و محبت ما شامل . و السلام . » « 1 » سفارت سرگوراوزلى به ايران همانطوريكه قبلا ديديم بهعلت مخالفتهاى لردمينتو فرمانفرماى كل هندوستان با جونز ، و سفارت يافتن ملكم به ايران ، دولت ايران ميرزا ابو الحسن شيرازى را با جونز و موريه يكى از همراهان جونز به لندن ميفرستد تا وضعيت دو سفير دولت بريتانيا در ايران روشن شود . اما پس از مدتى توقف آنان در بريتانيا سرگوراوزلى و ميرزا ابو الحسن خان ( بطورىكه قبلا در شرح زندگى ميرزا ابو الحسن خان خوانديد ) ، بهاتفاق در تاريخ 18 جولاى 1810 از لندن حركت مىكنند و عازم ايران مىشوند . اين هيأت قبل از اينكه وارد ايران شوند مدتى در شيراز توقف كرده و هر يك در قسمتى از خاك فارس به سياحت پرداختند تا اينكه از طريق اصفهان به طرف تهران روانه شدند . مدتى پس از ورود اوزلى « عهدنامهء مجمل » بين ايران و انگليس انعقاد يافت » « 2 » . محمود محمود مىنويسد « تا اين عهدنامه به لندن رفت و به ايران بازگشت قريب سه سال طول كشيد و در اين مدت سياست نيز تغيير نموده بود . در نتيجهء اين تغيير سياست ، معاهدهء مارس 1812 موسوم به « عهدنامهء مفصل » بين دولتين ايران و انگليس به نمايندگى سفير فوق العاده جديد سرگوراوزلى منعقد گرديد . » « 3 »
--> ( 1 ) - متن نامه عباس ميرزا به جونز : نسخهء خطى متعلق به نگارنده . ( 2 ) - براى اطلاع از چگونگى اين عهدنامه رجوع كنيد به عهدنامههاى ايران تأليف مؤتمن الملك پيرنيا و به كتاب محمود محمود جلد اول ص 96 به بعد . ( 3 ) - همان كتاب ص 110 .